علي محمد ميرجليلى

189

وافي ( مبانى و روشهاى فقه الحديثى در آن ) ( فارسى )

مخصوص در سينه است كه كار گردش خون را بر عهده دارد . ( به معناى روح انسانى نيست . ) لذا حضرت آن را قابل خوردن پرنده دانسته است . البته با اين قلب نمىتوان ملكوت آسمان و زمين ( حكومت خداوند بر عالم هستى ) را شناخت ، همچنان كه اين امر با چشم سر قابل شناخت نيست . خطاب امام عليه السلام به كسانى است كه از مرحلهء شناخت حسى فراتر نرفته‌اند و تنها راه شناخت را حس و تجربه مىدانند . قرآن دربارهء اين افراد مىگويد : « لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها . » « 1 » امّا كسانى كه از مرحلهء حس تجاوز كرده و به درجهء عقل رسيده‌اند ، اينان داراى قلب‌هاى ملكوتى هستند كه در قرآن از آنها چنين ياد شده است : « إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ . » « 2 » اينها توان شناخت ملكوت آسمان‌ها و زمين را دارند . . . شناخت حكومت الهى بر سراسر هستى امرى امكان‌پذير است . و لذا خداوند بندگان خود را به شناخت آن تشويق كرده است : « أَ وَ لَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . » « 3 » همچنان كه ابراهيم آن را شناخت : « وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . » « 4 » تفسير فيض از قلب به دستگاه گردش خون ( و نيز تفسير چشم به چشم ظاهر ) از سياق روايت قابل برداشت است . « 5 »

--> ( 1 ) . اينان قلب‌هايى دارند ، ولى با آن درك و انديشه نمىكنند . الاعراف / 179 . ( 2 ) . قطعاً در اين ( مجازات پيشينيان ) عبرتى است براى هر فرد صاحب دل و پيرو حقّ . ق / 37 . ( 3 ) . آيا آنها در حكومت آسمان‌ها و زمين دقت نمىكنند ؟ ! اعراف / 185 . ( 4 ) . اين چنين حكومت آسمان‌ها و زمين ( حكومت خداوند بر سراسر هستى ) را به ابراهيم نشان داديم . الانعام / 75 . ( 5 ) . الوافى ، ج 1 ، ص 374 - 375 . نمونه‌هاى ديگرى از استناد فيض به سياق را در : ج 1 ، ص 181 و 458 و 498 ؛ ج 3 ، ص 872 ؛ ج 4 ، ص 156 ؛ ج 5 ، ص 563 و 773 و 775 و ج 7 ، ص 248 مىبينيم .